Praca rodzica — zasiłek opiekuńczy, elastyczne godziny, zwolnienia

• Zasiłek opiekuńczy na chore dziecko do 14 lat: do 60 dni w roku — jak każdy rodzic.
• Chore dziecko od 14 do 18 lat z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo z orzeczeniem ze wskazaniami w pkt 7 i 8: do 30 dni w roku. Te same 30 dni, gdy drugi rodzic, który na stałe opiekuje się takim dzieckiem, rodzi, choruje albo leży w szpitalu.
• Wszystkie tytuły razem: najwyżej 60 dni w roku; jeśli opiekujesz się tylko dzieckiem 14–18 lat z orzeczeniem (lub innym członkiem rodziny) — najwyżej 30 dni.
• Limit jest jeden na rodzinę: liczy się niezależnie od tego, ilu jest uprawnionych rodziców i ile dzieci wymaga opieki. Jeśli mama wykorzysta 20 dni, tacie zostaje 10.
• Zasiłku nie dostaniesz, gdy inny domownik może zapewnić opiekę — nie dotyczy to chorego dziecka do 2 lat.
• Indywidualny lub ruchomy rozkład, system równoważny — pracodawca musi uwzględnić wniosek (art. 142¹ Kodeksu pracy), jeśli jesteś rodzicem dziecka:
• z zaświadczeniem „Za życiem” (karta 1) — wystarczy samo zaświadczenie;
• z orzeczeniem o niepełnosprawności (albo o stopniu) oraz z opinią o wczesnym wspomaganiu rozwoju (WWR), orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego albo o zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych. W przepisie stoi „oraz” — nie ma oficjalnego stanowiska, czy trzeba mieć oba dokumenty do weryfikacji; bezpieczniej mieć i dołączyć oba.
• Prawo działa także po 18. urodzinach dziecka.
• Elastyczna organizacja pracy (praca zdalna, obniżony etat, inne systemy i rozkłady) — dziecko do 8 lat (art. 188¹).

• Zakaz nadgodzin, pracy w nocy i delegacji bez Twojej zgody — dziecko do 8 lat (art. 178 §2).
• Zwolnienie 2 dni albo 16 godzin w roku z wynagrodzeniem — dziecko do 14 lat (art. 188).
• Urlop opiekuńczy (bezpłatny) — 5 dni w roku, gdy dziecko potrzebuje opieki z poważnych względów medycznych (art. 173¹).

Gdy oboje rodzice pracują, z zakazu nadgodzin i delegacji (art. 178 §2) oraz z 2 dni wolnego (art. 188) korzysta tylko jedno z Was (art. 189¹).

• Wniosek o zasiłek opiekuńczy Z-15 — wzór do wydruku (ZUS, PDF) (otwiera się w nowej karcie) — wypełniasz Ty
• Wniosek Z-15 — wersja do wypełnienia na komputerze (ZUS, PDF, otwórz w Adobe Reader) (otwiera się w nowej karcie) — wypełniasz Ty
• Strona formularza Z-15 (ZUS) (otwiera się w nowej karcie) — opis i aktualna wersja
• Zwolnienie lekarskie e-ZLA na opiekę — wystawia lekarz dziecka elektronicznie; trafia do ZUS i pracodawcy samo
• Orzeczenie dziecka (znaczny stopień albo pkt 7 i 8) — tylko dla dziecka 14–18 lat; kopia
• Zaświadczenie płatnika Z-3 / Z-3a / Z-3b — wystawia pracodawca, tylko gdy zasiłek wypłaca ZUS (lista: ZUS — niezbędne dokumenty (otwiera się w nowej karcie))
• Pismo do pracodawcy o rozkład czasu pracy (art. 142¹) — nie ma urzędowego wzoru; przykładowe wzory komercyjne: formularze.net (otwiera się w nowej karcie), pit.pl (otwiera się w nowej karcie) do weryfikacji (zmień podstawę prawną na art. 142¹ §1 pkt 2 lub 3) — piszesz Ty
• Kopia orzeczenia oraz opinii WWR / orzeczenia o kształceniu specjalnym (albo zaświadczenia „Za życiem”) — do pisma o rozkład

Drukuj listę

1. Lekarz wystawia e-ZLA na opiekę nad dzieckiem.
2. Składasz Z-15 pracodawcy (albo ZUS, jeśli prowadzisz firmę). Dla dziecka 14–18 lat dołącz orzeczenie.
3. Pracodawca (lub ZUS) wypłaca zasiłek razem z wynagrodzeniem albo przelewem.

1. Napisz pismo (papier albo e-mail): „Na podstawie art. 142¹ §1 pkt 3 Kodeksu pracy, jako rodzic dziecka z orzeczeniem o niepełnosprawności oraz opinią o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju [albo: orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego], wnoszę o indywidualny rozkład czasu pracy od … : praca w godzinach … ”. Przy zaświadczeniu „Za życiem” — pkt 2.
2. Dołącz kopie dokumentów dziecka.
3. Zachowaj potwierdzenie złożenia (podpis na kopii albo e-mail z datą).
4. Pracodawca może odmówić tylko z powodu organizacji pracy albo rodzaju pracy, którą wykonujesz — i musi podać przyczynę na piśmie lub mailem.

przy rozkładzie (art. 142¹) przepis nie podaje terminu odpowiedzi — w piśmie poproś o odpowiedź np. w 7 dni. Przy elastycznej organizacji (art. 188¹, dziecko do 8 lat) pracodawca ma 7 dni na odpowiedź: zgoda, odmowa z przyczyną albo inny termin.

od odmowy pracodawcy nie ma trybu odwoławczego — możesz zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy albo do sądu pracy. Przy elastycznej organizacji złożenie wniosku nie może być powodem zwolnienia, a w sporze to pracodawca musi udowodnić, że wypowiedzenie miało inną przyczynę. Odmowę wypłaty zasiłku przez ZUS zaskarżasz do sądu przez ZUS.

• Stare druki Z-15A i Z-15B krążą jeszcze po portalach — od 24.10.2026 obowiązuje tylko Z-15.
• 30 dni dla dziecka 14–18 lat przysługuje na chore dziecko (z e-ZLA), nie na zwykłe dni wizyt i terapii.
• Limit dni jest wspólny — umówcie się z drugim rodzicem, kto bierze ile.
• Pobierasz świadczenie pielęgnacyjne i pracujesz? Zasiłek opiekuńczy dostajesz tylko z pracy, z której masz ubezpieczenie chorobowe.
• Pismo o rozkład bez opinii WWR / orzeczenia o kształceniu — pracodawca może uznać, że warunki z pkt 3 nie są spełnione do weryfikacji.